Ruhsat devri, bir ürünün piyasadaki sürekliliğini korurken sorumluluğun bütünüyle yeni bir ruhsat sahibine geçtiği süreçtir. Aralık 2024’te yapılan değişiklikle yenilemesi tamamlanmamış ruhsatların devri kapandı. Bu yazıda devrin mevzuattaki çerçevesini, Kurumun baktığı başlıkları, süreleri ve devir sonrasındaki geçiş dönemini özetliyoruz.
Ruhsat devri hangi durumlarda gündeme geliyor?
Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği’nin 26. maddesine göre Kurum tarafından ruhsatlandırılmış her beşeri tıbbi ürünün ruhsatı devredilebiliyor. Devrin dayanağı üç şekilde olabiliyor:
- Taraflar arasında noter huzurunda düzenlenen devir sözleşmesi
- Ruhsatın devredildiğine dair mahkeme ilamı
- Ruhsatın cebri icra yoluyla satıldığına ilişkin icra dairesi kararı
Yönetmelik bunların yanında üç özel durumu da düzenliyor. Lisansör firma Türkiye’deki yetkilisini değiştirdiğinde ek belge şartları uygulanıyor. Ruhsat sahibinin talebiyle iptal süreci başlatılıp askıya alınan ve Kurum internet sayfasında ilan edilen ruhsatlar, ruhsat sahibinin rızasıyla ve devir şartları sağlanarak ürünü piyasaya arz etmeyi taahhüt eden başvuru sahiplerine devredilebiliyor. Devir başvurusu yapılan bu ruhsatlarda iptal işlemlerine devam edilmiyor (Md. 23/5). Henüz sonuçlanmamış bir ruhsat başvurusundan doğan haklar da aynı koşullarla devredilebiliyor (Md. 27).
Devir başvurusunda Kurum neye bakıyor?
Kurumun incelemesi, devrin hukuken geçerli olup olmadığının yanında devralanın ruhsat sahibinden beklenen sorumlulukları taşıyıp taşıyamayacağına da odaklanıyor. Yönetmelikte sayılan belgeler şu başlıklarda toplanıyor:
- Devir belgesi: Ürünün adı, ruhsat tarihi ve sayısı, tarafların bilgileri ile Kurumca onaylı, tam ve güncel ürün dosyasının devralana eksiksiz teslim edildiğini gösteren tutanak
- Devralanın yeterliliği: Ruhsat başvurusu yapabilecek meslek mensubu olunduğunu gösteren belge, sorumlu kişileri gösteren Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, farmakovijilans yetkilisine ve bilim servisine ilişkin belgeler
- Ürün bilgileri: Güncellenmiş KÜB ve KT ile iç ve dış ambalaj örnekleri ya da bunlar sunulamıyorsa gerekli güncellemelerin devirden sonra yapılacağına dair taahhütname
- Üretim tarafı: Ruhsata esas üretim yerlerinin GMP’ye uygun üretim yaptığını gösteren belge ve Türkiye’deki etkin madde üretim yerleri için Üretim Yeri İzin Belgesi
- Ürünün statüsüne göre: İthal veya lisans altında üretilen ürünlerde lisansör yetki belgesi, fason üretimde fason üretim sözleşmesi, ortak pazarlamada ortak pazarlama sözleşmesi
- Ambalaj ve barkod: Ürünün bütün ambalaj boyutları için iç ve dış ambalaj taslakları ile devralanın unvan ve adresine kayıtlı barkodlar
TİTCK’nın Yeniden Ruhsat Düzenlenmesini Gerektiren Hallere İlişkin Kılavuzu (İRD-KLVZ-23), bu listeye üretim yeri akış şeması, ruhsat harç makbuzu ve devir başvuru bilgileri tablosu gibi belgeleri de ekliyor. Kılavuz ayrıca devrin yapılamayacağı durumları da sayıyor. Ürün üzerinde haciz varsa devir işlemi yapılamıyor; ancak İcra ve İflas Kanunu’nun 86. maddesi uyarınca icra müdürlüklerinin müsaadesi ve alacaklıların muvafakati sunulursa süreç yürütülebiliyor. Devralanın aynı yitilik, farmasötik form ve endikasyonda ruhsatlı bir ürünü varsa devir gerçekleştirilmiyor. Geçici izinli alerjen ürünler de devre konu olamıyor. Devralanın aynı etkin maddeli başka isimli bir ürünü varsa isimlendirme kuralları nedeniyle isim değişikliği de gündeme geliyor.
GMP belgesi ve etkin madde Üretim Yeri İzin Belgesi şartı, Mayıs 2023 değişikliğiyle ruhsatın askıya alınma sebepleri arasına da eklendi (Md. 22/1-ö). Dolayısıyla bu belgelerin eksikliği yalnızca başvuruyu geciktirmekle kalmıyor, ruhsatın kendisini de riske sokuyor.
Yenilemesi yapılmamış ruhsat devredilebilir mi?
Hayır. 3 Aralık 2024 tarihli değişiklikle 26. maddeye eklenen altıncı fıkra açık: ruhsat yenileme işlemi yapılmamış beşeri tıbbi ürünler için devir işlemi tesis edilmiyor. Geçici 15. madde bu hükmün uygulanmasını 1 Temmuz 2025’e kadar ertelemişti. Bu tarihten itibaren hüküm uygulanıyor.
Yönetmeliğin 21. maddesine göre ruhsatın yenilenmesi, ruhsat tarihinden beş yıl sonra yarar/risk dengesi gözetilerek değerlendiriliyor ve yenileme dosyasının beş yıllık sürenin dolmasından dokuz ay önce sunulması gerekiyor. Bir kez yenilenen ruhsat, Kurum farmakovijilans gerekçesiyle ek bir yenileme kararı vermedikçe süresiz geçerli oluyor. İRD-KLVZ-23’e göre ruhsatın bilimsel geçerlilik süresi dolmuşsa, ruhsatın geçerliliğini koruduğuna dair Kurumdan onay alınması gerekiyor. Bu yenileme başvurusu devir süreci içinde de yapılabiliyor. Ancak yenileme başvurusu uygun bulunmazsa devir işlemi tesis edilmiyor. Bu nedenle devir planlanan bir üründe ilk sorulması gereken soru, ruhsatın yenileme takviminin nerede olduğu. Konuyu Ruhsat yenileme ve GMP geçerliliği yazımızda ayrıca ele almıştık.
Devir sırasında açık varyasyonlara ne oluyor?
Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünlerdeki Varyasyonlara Dair Yönetmelik, ruhsat devirlerini kendi kapsamı dışında tutuyor (Md. 2/2). Yani devir bir varyasyon değil, Ruhsatlandırma Yönetmeliği’ne tabi ayrı bir süreç.
Noter aracılığıyla yapılan devirlerde devralan, devir başvurusu sırasında ürünle ilgili herhangi bir değişiklik yapılmadığına dair taahhütname sunuyor (Md. 26/2-a). Ürün dosyasına ilişkin güncellemeler ve eksikliklerin giderilmesi, kural olarak devir tamamlandıktan sonra ilgili kılavuzlar doğrultusunda yapılıyor. Bu güncellemeler onaylanmadan satış izni başvurusu yapılamıyor. Kurum gerekli gördüğü hallerde güncelleme başvurusunu daha önce de isteyebiliyor (Md. 26/2-b).
Kurumun yaklaşımı net: TİTCK’nın sıkça sorulan sorular dokümanına göre ruhsat devri öncesinde ürüne ilişkin tüm varyasyonların sonuçlanmış olması esas. Devir başvurusundan sonra güncelleme gerekliliği tespit edilen hususlar için ise Kurumun talebiyle devre özgü başvuru tipleri kullanılıyor: idari konular için “Ruhsat Devri (İdari) Tip IA/IB”, kalite konuları için “Ruhsat Devri (Kalite) Tip II”, KÜB ve KT için “Ruhsat Devri (KÜB/KT) Tip IB/Tip II”. İdari ve KÜB/KT başvuruları yalnızca Kurumun resmi yazısından sonra yapılabiliyor.
İRD-KLVZ-23 bu durumun takvime etkisini de açıkça yazıyor: Değerlendirme sırasında dosyada gerekli güncellemelerin yapılmadığı tespit edilirse devir başvurusu, gerekli varyasyonlar sunulup onaylandıktan sonra değerlendiriliyor. Kılavuz bu nedenle tam ve eksiksiz ruhsat dosyasının devir anlaşmalarından önce devralan tarafından teslim alınmasını önemli buluyor.
Onay süreleri ne kadar?
- Devir başvurusu: Kurum devir başvurusunu 30 gün içinde değerlendiriyor (Md. 26/4). Dosyada eksik güncelleme varsa bu değerlendirme, ilgili varyasyonlar onaylanana kadar bekliyor.
- Ek bilgi ve belge talepleri: Kurumun istediği bilgi ve belgeler ya da bunların hangi tarihte sunulacağını gösteren açıklama en geç 30 gün içinde verilmezse devir başvurusu iptal ediliyor ve dosya iade ediliyor (Md. 26/5).
- Satış izni: Ruhsat devri sonrasında ürün piyasaya sunulmadan önce Kurumdan satış izni alınması gerekiyor (Md. 28/4).
- Devir sonrası varyasyonlar: Varyasyon Yönetmeliği’ne göre Tip IA ve Tip IB bildirimlerinde 30 günlük, Tip II başvurularında 60 günlük değerlendirme süresi öngörülüyor. Tip II için bu süre bazı durumlarda 90 güne kadar uzayabiliyor ve ek bilgi talebinde süreç bekletiliyor (Md. 8-10).
Bu süreler Kurumun değerlendirme süreleri. Belge hazırlığı, eksiklik yazıları ve devir sonrası güncellemelerle birlikte toplam takvim bunlardan belirgin şekilde uzun olabiliyor.
Devir sonrasında eski barkodlu ürünler ve köprü stoklar nasıl yönetiliyor?
Devirde en çok merak edilen konulardan biri, ürünün yeni ruhsat sahibine geçtiği dönemde piyasadaki sürekliliğin nasıl korunacağı. Yönetmelik noter aracılığıyla yapılan devirler için bir geçiş dönemi tanıyor (Md. 26/2-c):
- Talep olması ve devreden ile devralanın yazılı, noter tasdikli mutabakatı bulunması halinde, yeni ruhsatın düzenlendiği tarihten sonra bir yıl süreyle eski barkodlu ürünlerin üretilmesine izin veriliyor.
- Bu ürünleri piyasaya yalnızca devralan firma sunabiliyor. Üretim bildirimlerinin kontrolü İlaç Takip Sistemi (İTS) üzerinden yapılıyor.
- Bu ürünler miatları doluncaya kadar piyasada bulunabiliyor.
- İthal ürünlerde devreden firmanın piyasaya arzı durduruluyor. Eski barkodlu ürünler bir yıl süreyle, aynı mutabakat koşuluyla devreden firma tarafından ithal edilebiliyor. Bu ürünlerin piyasaya arzı ise devredenin İTS’ye üretim bildirimi yapması ve ürünleri İTS üzerinden devralana devretmesi koşuluna bağlı.
Bu süre önceden altı aydı; 3 Aralık 2024 tarihli değişiklikle bir yıla çıkarıldı. Karşılaştırma için: Varyasyon Yönetmeliği barkod değişikliğine yol açan varyasyonlarda eski barkodlu ürünler için hâlâ altı aylık bir süre tanıyor (Md. 19). TİTCK’nın sıkça sorulan sorular dokümanına göre eski barkodlu ürünlerin piyasaya verilmesi için İTS Birimine başvuru yapılıyor.
Geçiş hakkı mevzuatta “eski barkodlu ürünler” üzerinden tanımlanıyor. Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatına İlişkin Kılavuz (İRD-KLVZ-07) devre özgü ayrı bir ambalaj veya KT geçiş süresi öngörmüyor. Devir başvurusunda ise bütün ambalaj boyutları için iç ve dış ambalaj taslakları ile devralanın unvan ve adresine kayıtlı barkodlar isteniyor.
Devirde nelere dikkat edilmeli?
- Yenileme durumu: Yenilemesi tamamlanmamış ruhsat devredilemiyor. Yenileme takvimi devir takvimini doğrudan belirliyor.
- Belge geçerlilikleri: GMP belgesi ve etkin madde Üretim Yeri İzin Belgesi hem devir başvurusu hem de ruhsatın askıya alınmaması açısından kritik.
- Dosyanın güncelliği: Devralana teslim edilen dosyanın Kurumca onaylı ve güncel olması, devir sonrası güncelleme yükünü belirliyor.
- Açık başvurular: Kurum, devirden önce ürüne ilişkin tüm varyasyonların sonuçlanmış olmasını esas alıyor.
- Engel durumlar: Ürün üzerindeki haciz ve devralanın aynı yitilik, form ve endikasyonda ruhsatlı ürünü olması devri durduran haller arasında.
- Devralanın altyapısı: Farmakovijilans yetkilisi, bilim servisi ve İTS kayıtları devirle eş zamanlı hazır olmalı.
- Geçiş dönemi: Eski barkodlu ürünler için bir yıllık hak, tarafların noter tasdikli mutabakatına bağlı. Bu mutabakat yoksa geçiş hakkından yararlanılamıyor.
- Ücretler: İRD-KLVZ-23’e göre devirde üç ayrı kalem bulunuyor: devir başvurusu sırasında ödenen başvuru ücreti, Hazine ve Maliye Bakanlığınca her yıl belirlenen ruhsat harcı ve belgeler tamamlandıktan sonra ödenen ruhsat belgesi ücreti. Kurumun talebiyle yapılan devir varyasyonları ve satış izni gibi işlemler de ilgili tarife kalemlerine tabi.
Kaynaklar: Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği (RG 11.12.2021, 31686; RG 24.9.2022, 31963; RG 27.5.2023, 32203; RG 26.12.2023, 32411 ve RG 3.12.2024, 32741 değişiklikleriyle güncel metin), Md. 21, 22, 23, 26, 27, 28, 38 ve Geçici Md. 15; Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünlerdeki Varyasyonlara Dair Yönetmelik (RG 18.12.2021; güncel metin), Md. 2, 8, 9, 10 ve 19; TİTCK Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünlerde Yeniden Ruhsat Düzenlenmesini Gerektiren Hallere İlişkin Kılavuz (İRD-KLVZ-23, Rev.3, 11.08.2026), Md. 5 ve 8; TİTCK Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatına İlişkin Kılavuz (İRD-KLVZ-07, Rev.18, 11.08.2026); TİTCK İlaç Ruhsatlandırma Süreçlerine İlişkin Sıkça Sorulan Sorular (16.02.2024). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuat ve Kurum duyuruları esastır.
